Elien Neyens en Artyom Kravtchenko winnen tweede editie

Trojka voor sociaal wonen


Op 9 september werd in de hoofdzetel van de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen VMSW de laureaat van de wedstrijd Jonge Architecten Aan Zet 2015-2016 bekendgemaakt. Uit de vijf schetsontwerpen bekroonde de jury het concept van het architectenduo Elien Neyens en Artyom Kravtchenko. Hun ontwerp voor 18 sociale appartementen in het centrum van Averbode, in opdracht van de sociale-huisvestingsmaatschappij Diest-Uitbreiding, zet in op de trojka woonkwaliteit, collectiviteit en duurzaamheid.


Met 60 inzendingen bewijst de formule niet alleen haar bestaansrecht, maar toont ze ook dat het thema sociaal wonen wel degelijk leeft bij jonge architecten, aldus architect Paul Claus, diensthoofd woningbouw VMSW. Hij beklemtoonde het belang van de normen uit de C2008 handleiding. Tijdens een evaluatie in 2015 konden deze richtlijnen op algemene bijval rekenen. Zo loofde het Nederlandse bureau De Nijl Architecten het feit dat zij dankzij de C2008 perfect wisten waar ze aan toe waren. Hetzelfde geldt voor andere nieuwkomers, of het nu jonge architecten, promotoren of andere partners zijn, sloot Paul Claus zijn inleiding af.
Architect Vincent Van Den Broecke (Orde van Architecten - Vlaamse Raad) wees op de tweetrapsformule van de ontwerpwedstrijd, die voorkomt dat de deelnemers zware inspanningen moeten leveren zonder dat daar een vergoeding tegenover staat. Voor Jonge Architecten Aan Zet werd in eerste instantie alleen een visienota gevraagd. De vijf 'bureaus' die naar de tweede ronde doorstoomden, maakten dan tegen vergoeding een schetsontwerp.



Puzzelen in het centrum


Architecte Nathalie Verbeek (SHM Diest-Uitbreiding) schetste nog even de opgave. Uitgangspunt zijn twee feestzalen in het centrum van Averbode, op wandelafstand van alle faciliteiten, en gelegen in een smalle, naar het einde toe open waaierende straat vol eengezinswoningen. Omdat haar deelgemeente Averbode nog geen sociale woningen telt, suggereerde de gemeente Scherpenheuvel-Zichem dat Diest-Uitbreiding de feestzalen en eventueel een aanpalende woning zou kopen en ontwikkelen. De SHM had daar wel oren naar. Omdat de plaatselijke fanfare nog een gebruikserfpacht had tot 2018 op een zaal, leende het project zich perfect voor de ontwerpwedstrijd JAAZ.
De ontwerpopgave lijkt op het eerste gezicht relatief eenvoudig, gezien het bijna vierkante terrein en de aantrekkelijke breedte aan de straatzijde. Maar het RUP voor de kernzone, de grote densiteit die vereist was om het project financieel haalbaar te maken en de financiële en oppervlaktenormen maakten er een serieuze uitdaging van. Zo bleek onder andere de planindeling geen eenvoudige noot om te kraken.
De vijf schetsontwerpen werden beoordeeld op vier criteria: het architecturaal concept en de toepassing van het RUP, de toepassing van de Vlaamse maatstaf duurzaam wonen en bouwen, de uitwerking en typologie van de appartementen, de onderhouds- en investeringskost.




Drie basispijlers


Elien Neyens en Artyom Kravtchenko overtuigden de jury met hun concept Trojka, drie compacte volumes waarvan het gelijkvloers niveau, als weerspiegeling van de verspringende bouwdiepte aan de overzijde, wat naar achter leunt. Dat maakt de straat genereus extra breed zonder dat daarvoor de aanleg van publieke ruimte nodig is. De volumetrie van de blokken sluit aan bij de gevels en daken van de aanpalende woningen. De passerelle die de drie volumes aan de voorzijde verbindt biedt als een 'elevated street' op een zachte, niet-dwingende manier gelegenheid tot ontmoeting en contact. Die oplossing maakt alle appartementen bereikbaar via de lift. Net zoals de privéterrassen achteraan, fungeert de passerelle als zonwering en ligt ze buiten het beschermde volume, wat de compactheid aanzienlijk ten goede komt. Bredere erkers op de galerij reduceren de volumes naar de schaal van de omgeving.
Tussen de volumes leidt circulatieruimte naar het achterliggende groengebied. De onderhoudsarme, collectieve tuin biedt volop mogelijkheden tot sociaal contact. De uitgegraven grond voor de parkeergarage onder twee bouwvolumes wordt hergebruikt voor bloemenheuvels die privacy garanderen voor de terrassen. Ook het tuinpaviljoen en de beperkte verharde oppervlakte zijn te realiseren met afbraakmaterialen en staan, samen met de waterbuffering, in voor een duurzaam hemelwaterbeheer.
In zijn presentatie verwees Artyom Kravtchenko met een knipoog naar zijn roots via de naam van hun concept, het Slavische woord trojka, een kar of slee die door drie paarden wordt getrokken. Hij riep de andere teams op om vooral door te zetten, want er had evengoed een van hen als winnaar vooraan kunnen staan. "Iedereen heeft hier bijzonder hard aan gewerkt", vertelde hij achteraf. "Wij hebben een jaar lang al onze weekends en vrije tijd aan dit project besteed. We kijken dan ook uit naar de realisatie. Dat die nog even op zich laat wachten, stoort ons niet, integendeel. Het meest geniet je immers van het proces."





Architectuur is veel meer dan gebouwen


Wie zijn de winnaars eigenlijk? Elien Neyens en Artyom Kravtchenko leerden elkaar kennen in de architectuuropleiding in Hasselt, waar ze in 2007 aan hun studie begonnen. Artyom had toen al een apart parcours achter de rug. Niet voor niets omschrijft Elien haar levenspartner als een doorzetter. Op 12-jarige leeftijd verhuisde hij met zijn ouders uit Kazachstan naar Hoeselt. De vereiste aanpassing was zwaar, en om te vermijden dat hij een jaar extra in de kunsthumaniora moest doorbrengen, koos hij op het einde met succes voor de Examencommissie. Na zijn bachelor architectuur trok hij naar Sint-Lukas Brussel. "Ik wou niet in een paradigma verzeild geraken. Daarom ging ik op zoek naar andere prikkels, input en informatie, om te kunnen vergelijken en tot nieuwe inzichten te komen." Elien bleef voor haar master in Hasselt. Achteraf trokken ze samen naar Gent voor een extra master Stedenbouw. "Wij wilden de nodige kennis opdoen om de context beter te evalueren, met oog voor de gemeenschap. Architectuur moet voor ons vertrekken vanuit een diepgaande analyse, en pas daarna inzoomen op de afzonderlijke elementen."
Momenteel ronden ze allebei hun stage af. Artyom doet dat bij ABSCIS in Gent, waar hij onder andere betrokken is bij het nieuwe binnenstedelijke woonproject op de Hasseltse Herkenrodesite, een project dat werd verworven via een wedstrijd waarvoor ABSCIS een samenwerking aanging met Atelier Kempe Thill en UAU Collectiv. Elien was eerst stagiair bij BURO II & ARCHI+I en koos vervolgens voor een gespecialiseerde stage bij de stad Gent rond de inzet van BIM voor overheidsopdrachten. Op termijn dromen ze van een eigen bureau, samen met ontwerpers die dezelfde visie delen. "Want je hebt vandaag heel wat kennis nodig binnen een architectenbureau."


De andere schetsontwerpen


Ook de andere teams konden rekenen op bijval van de jury. Jessica Verbruggen, Marijke Driesen en Eline Van Herck bundelden onder de noemer Potentiële leegte het programma in vijf volumes met daartussen steegjes naar de achterliggende gemeenschappelijke en private tuinen. Vooraan ontstaat door de schikking van de volumes een publiek plein.





Met De Buurterij kwam Ilse Christiaansen tot een buurt die wat weg heeft van een wijkboerderij. Drie halfopen meergezinswoningen hebben een doorgang naar de achterliggende zaal Familia die wordt behouden en ingevuld met gemeenschappelijke functies. Door te schuiven met de bouwdiepte wordt de inkomzone vooraan duidelijk aangegeven. Voortuintjes moeten de privacy van de gelijkvloerse appartementen garanderen.





Onder de titel Publiek, privé … en 'het tussen' presenteerden Pieter Schmook en Reinout Pieters drie volumes, waarvan het middelste is verschoven om aan de straatzijde een publiek plein te creëren. Het binnengebied achteraan combineert private en publieke tuinen.





Gert Verstraete zette met Agora in op een resoluut hedendaagse oplossing vol historische referenties en met een sterk stedelijk karakter. De inplanting doet meerdere buitenruimtes ontstaan waar onder andere plaats is voor cogardening.