Laureaat lustrumeditie Mijn Huis Mijn Jonge Architect 2012

Eenvoud in baksteen


Op 7 december werd in de hoofdzetel van de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen VMSW de laureaat van de wedstrijd Mijn Huis Mijn Jonge Architect 2012 bekendgemaakt. Een speciale gelegenheid, want met de vijfde uitgave is de wedstrijd toe aan een lustrumeditie. Uit een recordaantal van 73 inzendingen kwam het duo Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen als winnaar naar voren. Hun ontwerp voor 19 sociale koopwoningen wordt door de Sociale Bouw- en Kredietmaatschappij Arro Antwerpen, de vierde partner voor deze uitgave, gerealiseerd vlakbij de dorpskern van Hemiksem.


De inzendingen voor MHMJA 2012 werden niet alleen gekenmerkt door hun kwantiteit, maar ook door hun hoge kwaliteit, hun internationale karakter, de duidelijke belangstelling voor collectief wonen en de vaststelling dat jonge architecten graag de kans grijpen die hen met dit initiatief wordt geboden. Het winnende duo wist namelijk vorig jaar al een eervolle vermelding op zijn naam te schrijven, en bij de bijzondere vermeldingen was er een team dat vorig jaar ook al een vermelding in de wacht sleepte.
Hoe uitdagender de ontwerpopdracht, hoe verrassender de resultaten. Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen verrassen daadwerkelijk met hun concept dat ze Eenvoud in baksteen doopten. De naam vormt een poëtische verwijzing naar de traditionele nijverheid in de Rupelstreek: de baksteenindustrie. Zorgvuldig toetsen de architecten de ontwerpmogelijkheden af op een aantal opgelegde en aangrenzende parameters. Hoe bundel je een ongunstige oriëntatie met de middagzon aan de voorzijde met een kwaliteitsvolle buitenruimte en privacy? Hoe laat je de schaal van een rijwoning harmoniëren met het relatief grote groene binnengebied en de nabijgelegen appartementsgebouwen? Hoe kom je tot diversiteit in de bebouwing met 19 rijwoningen? Hoe combineer je de vereiste parkeerplaats per woning met parkeermogelijkheden voor de bezoekers zonder te raken aan een zo autoluw mogelijke omgeving?



Patio en speeltuin


De zuidengerichte voorgevels en de privacy lossen Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen op door de woningen op een zekere afstand van het binnengebied in te planten. De grotere, zonovergoten voortuinen die zo tot stand komen, worden afgesloten door een geperforeerde baksteenwand die als een claustra op een zachte, intrigerende manier de private buitenruimte afsluit. De minder goed georiënteerde tuinen achteraan vormen ideale speelterreinen voor de kinderen. Een belangrijk gegeven, omdat de woningen vooral bedoeld zijn voor jonge gezinnen en minimaal drie slaapkamers moeten hebben. Schaal, programma en variatie brengen Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen tot een coherent geheel samen door de woningen te clusteren onder enkele grote, hellende daken. Daarmee krijgen het binnengebied en het appartementsgebouw een volwaardige pendant. De hoogteverschillen bieden meteen de gelegenheid om te spelen met het aantal slaapkamers, dat gaat van drie tot vijf en dat zo de gelegenheid geeft om bepaalde ruimtes pas op termijn in gebruik te nemen, een element dat in de opdracht als een extra voordeel was opgenomen. Het parkeren ten slotte pakken de architecten aan door evenwijdig met de achtertuinen carports in te planten, die gecombineerd zijn met tuin- en fietsbergingen. Net zoals de raamprofielen zijn deze constructies uitgevoerd in zwart aluminium, naast baksteen het secundaire basismateriaal. Intern is de indeling grotendeels vrij te bepalen. De leefruimte op het gelijkvloers is aan beide zijden verbonden met een buitenruimte. De centrale keuken is naar wens open of gesloten.
Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen beschouwen de opdracht als een flinke boost voor hun samenwerking die recent tot twee bouwaanvragen leidde. Zij studeerden allebei in 2009 af aan de KULeuven. Katrien bracht haar stage door bij Kingkong Architectes in Bordeaux en bij Lens°ASS in Hasselt, waar ze een tijdje als zelfstandig architect aan de slag bleef. Momenteel werkt ze deeltijds bij LAVA. Frédéric werkt bij HASA Architecten waar hij ook zijn stage beëindigde.



Onderdoorgang en mudroom


Twee architectenteams mochten naar huis met een eervolle vermelding en een cheque van 2 000 euro. De eerste was de tv VDVRN, wat staat voor drie ingenieur-architecten die hun opleiding volgden aan de KULeuven en momenteel hun stage beëindigen. Die drie zijn Katrien Van Dijck (studiebureau Omgeving), Linde Van Reeth (Stéphane Beel Architects) en Isabel Naesens (Verdickt & Verdickt), die zich erg verheugden met dit late Sinterklaasgeschenk en, gevraagd naar hun onmiddellijke plannen, beklemtoonden dat ze eerst verder de nodige ervaring willen opdoen.
Met Varenvelden halen zij het maximum uit de bestaande structuur. Aan de kopse zijde voorzien zij in drie woningen die tegen de ontsluitingsweg aanleunen en op een natuurlijke manier de overgang naar het binnengebied markeren. De ondiepe woningen hebben een doorzon leefruimte, een geïntegreerde fietsenberging aan de voorzijde en een tuinberging in de tuingevel. Het blok rijwoningen tegen het binnengebied krijgt een dynamisch, levendig karakter dankzij de verschuivingen in bouwlijn, bouwdiepte, bouwhoogte en kleurtinten. De diepe tuinen laten ondanks de oriëntatie toch bezonning toe en maken van de achterdeur een tweede voordeur. De relatie met het groene binnengebied wordt gelegd via twee verschillende woningtypes. Het eerste heeft een zuidelijk gerichte voortuin en als tegenhanger van de inkomhal achteraan een mudroom die kan gecombineerd worden met de keukenberging. Het tweede type wordt gekenmerkt door een onderdoorgang met lichtstraat die park en tuin aan elkaar koppelt en waarin de voordeur meteen ook de achterdeur vormt. Andere sterke punten: de uitgebreide aandacht voor de fietsenberging, de flexibele interne organisatie, de opdeelbare meegroeikamer, de rolstoelvriendelijke dagzone, de compacte en budgetvriendelijk te realiseren concepten die toch vol variatie zitten.



Optoppen in plaats van koterijen


Een eervolle vermelding met bijbehorende cheque was er ook voor BIN architectuur, een letterwoord dat de nationaliteiten van het ontwerpkwartet weergeeft: de Belg Stijn Elsen, de Italiaan Simone Valerio en de Nederlanders Duco Uytenhaak en Rob Wesselink. De vier leerden elkaar kennen bij META architectuurbureau, waar ze belandden op vraag van vennoot Niklaas Deboutte van wie ze allemaal les kregen. Stijn Elsen studeerde in 2007 af aan de VUB en werd in dat jaar geselecteerd voor de Meesterproef van de Vlaams Bouwmeester en voor de KVIV Ingenieursprijs. Tijdens zijn daaropvolgende stage bij META was hij ook actief als assistent architectonisch ontwerp aan de VUB. Sinds 2009 is hij medewerker bij META. Simone Valerio wou na zijn diploma van junior architect aan de IUAV van Venetië wat internationale wateren verkennen. De uitstraling van de TU Delft en het feit dat de cursussen daar in het Engels werden gegeven, lokten hem naar Nederland. Hij was een tijdje medewerker van FRAM_MENTI in Treviso en vervoegde in 2011 META. Duco Uytenhaak studeerde eveneens aan de TU Delft, bracht via Erasmus een periode door aan de ETH in Zürich en kwam in 2011 naar META. Rob Wesselink ten slotte komt ook van de TU Delft waar hij een tijdje docent technisch ontwerp en informatica was. Hij deed stage bij DKV architecten (Rotterdam) en is sinds 2011 medewerker bij META. In 2010 was hij runner-up voor de invulling van een havenkade in Duinkerken naar aanleiding van Europan, de Europese ideeënprijsvraag voor jonge ruimtelijke ontwerpers. Met zijn toenmalige partners richtte hij in 2011 Studio '3000' in Rotterdam op.
In hun ontwerp Van 2/4 tot 5/8 stellen ze voor om het programma van 19 rijwoningen uit te breiden met twee woningen die de verbinding leggen met de toegangsweg. Om de privacy te garanderen en een zekere sociale controle op het binnengebied te creëren, worden de woningen op een beperkte plint gezet. De woningtypes zijn zo opgevat dat ze een verticale uitbreiding op het platte dak kunnen ondergaan. Nevenfuncties en circulatieruimte zitten in een strip die meteen als akoestische afscheiding tussen de woningen dienst doet. De draagstructuur van betonnen balken en kolommen kan met drie verschillende soorten bakstenen worden ingevuld. De jury loofde vooral de compactheid en economie, maar stelde vragen bij de privacy en de stedelijkheid in geval van optopping.



Cohousing


Net zoals vorig jaar waren er ook nu twee bijzondere vermeldingen, met name voor Sociale woningen Hemiksem van de tv O.S. (Otsoe Verdonckt en Sander Van Duppen), en voor Gemene Varenvelden van het team Glenn Lyppens, Amaury de Valensart en Andreas Karavanas. Het laatste ontwerp stelt vragen bij de gebruikelijke verkaveling en pleit voor een overgang van de individuele kavel naar een collectief woonmilieu in de geest van cohousing. Het concept van de tv O.S. verlegt de tuinen naar de zijde van het binnengebied om de versnippering van het groen tegen te gaan en creëert zo een zachte overgang naar het bestaande park. De garages worden gedeeltelijk in de woning getrokken.
Het succes van de vijfde editie maakte bij de sprekers gemengde gevoelens los. Paul Claus, celhoofd technische opvolging woningbouw VMSW, verheugde zich over de belangstelling en wees op het belang van de wedstrijd als referentie voor de jonge deelnemers. Deelnemers die mee moeten timmeren aan de vernieuwing die noodzakelijk is om de kwaliteit van de socialewoningbouw te blijven garanderen, in het kader van nieuwe uitdagingen zoals cohousing en wonen & zorg. Koen Spitaels, afdelingshoofd projectrealisatie van de VMSW, wierp de vraag op of er niet moet worden nagedacht over de formule van de wedstrijd. Is het nog verantwoord 70 teams met lege handen naar huis te sturen? Anderzijds was blij met het feit dat talenten terugkeren en opnieuw deelnemen en dat de belangstelling een internationaal karakter heeft. Sociale en meer in het algemeen collectieve huisvesting leeft als nooit voorheen.


Terug



De laureaten: Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen.

Katrien Van Dijck, Linde Van Reeth en Isabel Naesens
kregen een eervolle vermelding.


Er was ook een eervolle vermelding voor Stijn Elsen,
Simone Valerio, Duco Uytenhaak en Rob Wesselink.

Alle laureaten


De wedstrijd had betrekking op zone 1, die achteraan
grenst aan de tuinen van rijwoningen en langs het
binnengebied uitzicht biedt op een groen park met
appartementen.

Het bouwprogramma omvatte 19 sociale koopwoningen in
een typische kavelstructuur, met als uitgangspunt de
woningen aan het groene binnengebied en achter de tuinen
parkeermogelijkheid.



Het winnende ontwerp van Katrien Delespaul en Frédéric Gijsen.


Het ontwerp van de tv VDVRN: Katrien Van Dijck, Linde Van Reeth en Isabel Naesens.


Het ontwerp van BIN: Stijn Elsen, Simone Valerio, Duco Uytenhaak en Rob Wesselink.


Terug